“Volle kracht vooruit!”
Een blik op de toekomst van de begeleiding van diabetes.
Door: Karen van Welsum, Diabetescoach. Januari 2011
· Inleiding
Zoals de titel al aangeeft, lijkt een constructieve en ferme aanpak van diabetes gepast wanneer je scherp en kritisch naar de ontwikkelingen van de laatste jaren kijkt. Om het gezondheidsniveau van de samenleving en de daarmee gepaarde kosten zo goed mogelijk te kunnen blijven bewaken, is het nodig beleidsplannen te formuleren voor de korte en lange termijn en die worden opgesteld en gedragen door een zo breed mogelijk team van professionals. De volgende vragen komen achtereenvolgens aan bod:
- Wat geven de laatste cijfers en onderzoeken aan?
- Hoe is het nu gesteld met diabetes, de behandeling en begeleiding?
- Welke rol speelt de coach in deze?
- Welke taken liggen er voor de EGB’er om op te pakken in deze kwestie?
- Hoe ziet de toekomst eruit?
· De cijfers
Het is inmiddels een bekend gegeven dat diabetes in toenemende mate voorkomt, zowel in Nederland als wereldwijd. In Nederland zijn nu meer dan 850.000 mensen met diabetes, wat overeenkomt met 4% van de totale bevolking. Elk jaar komen daar 70.000 mensen bij. Wereldwijd lopen meer dan 300 miljoen mensen rond met diabetes.
Hier in Nederland heeft 90% van de diabetespatiënten diabetes type II en komt diabetes bij niet-westerse allochtonen veel meer voor dan bij autochtonen. De sterke stijging is voornamelijk te wijten aan een toenemende vergrijzing (‘ouderdomssuiker’) en een groeiend aantal mensen met overgewicht. Een andere belangrijke reden voor de toename is een actiever opsporingsbeleid van huisartsen en een toegenomen alertheid bij mensen door voorlichtingscampagnes.
Desalniettemin zal op basis van de demografische ontwikkeling het absolute aantal mensen met diabetes tussen 2005 – 2025 stijgen met 32,5%! De overheid heeft zichzelf ten doel gesteld dit percentage niet hoger uit te laten komen dan 15%.
In 2005 bedroegen de totale kosten van de diabeteszorg in Nederland ruim 800 miljoen euro, omgerekend 1,3 % van de totale gezondheidszorg kosten. Bijna de helft van deze kosten gaat naar genees- en hulpmiddelen,.
Leefstijlbegeleiding op maat levert aanzienlijke gezondheidswinst op bij mensen met diabetes. Deze begeleiding bestaat voornamelijk uit persoonlijke adviezen over voeding en beweging. Begeleiding tot 400 euro per persoon per jaar levert meer gezondheidswinst op dan het huidige basispakket en is kosteneffectief, blijkt uit onderzoek van het RIVM uitgevoerd in 2008. Op dit moment bestaat het gemiddelde basispakket uit maximaal 4 contacturen diëtiek per jaar op medische indicatie; kosten daarvan: 225 euro. Verder is gebleken dat ruim 1 miljoen mensen tussen de 30 – 70 jaar in aanmerking komen voor zulk een leefstijlbegeleiding. Onder andere mensen met overgewicht, hoge bloeddruk en een verstoorde glucosehuishouding want zij hebben een groter risico om diabetes te krijgen. Wel wordt aangemerkt dat leefstijlbegeleiding alleen zinvol is indien iemand gemotiveerd is; naar verwachting is dit ongeveer 1/3 van deze groep.
· Huidige behandeling en begeleiding van diabetes
Binnen de reguliere gezondheidszorg is de behandeling van diabetes in essentie gericht op het zo optimaal mogelijk reguleren van de bloedglucose waarden (lees: streven naar een normaal glucosegehalte) met als doel complicaties te vorkomen c.q. te beperken.
Complicaties die kunnen voorkomen bij diabetes zijn onder andere:
- retinopathie (afwijkingen aan ogen, waaronder blindheid)
- hart & vaatziekten
- neuropathie (afsterven van zenuwen aan voeten, met als risico amputatie)
- nierfalen
Middelen die worden ingezet om te komen tot de gewenste bloedglucose waarden zijn onder meer:
- voedingsadviezen => dieet volgen
- bewegingsadviezen => (meer) bewegen
- bij overgewicht: afvallen (met of zonder begeleiding)
- medicamenteuze behandeling met tabletten c.q. insuline
- het vermijden van andere risicofactoren zoals roken, hoge bloeddruk, hoog cholesterol
Wat opvalt in de conventionele behandeling is dat deze in het algemeen gericht is op het technische en praktische aspect van de ziekte en er weinig of onvoldoende aandacht is voor de menselijke kant. Dat is niet alleen jammer, het is m.i. een gemiste kans. De ‘Hele Mens’ is betrokken bij zijn/haar ziekte en draagt dit letterlijk met zich mee. Dat heeft onmiskenbaar gevolgen op psychisch, emotioneel, mentaal en sociaal vlak. Het is noodzakelijk voor de motivatie en het ‘commitment’ van de patiënt dat er binnen de zorg ruimte voor onderkenning van deze gedachten en gevoelens is, daar het verwezenlijken van het doel - de glucosewaarden zo goed mogelijk te reguleren - in handen van deze zelfde patiënt ligt.
· Coaching
Diabetes draagt, als elke chronische ziekte, beperkingen met zich mee; beperkingen waar je iedere dag meermaals mee geconfronteerd wordt en waar je rekening mee dient te houden. Dit kan op mentaal/ psychisch vlak de nodige gevolgen hebben. Gedachten en gevoelens waar een patiënt mee kan rondlopen zijn: Frustraties, boosheid, ontkenning en vermijding, schuldgevoelens, verzet, neerslachtigheid en zelfs depressiviteit. Voor iedere diabetes patiënt is het belangrijk deze gedachten en gevoelens te (h)erkennen en hardop uit te spreken , om zo actief aan de slag te kunnen gaan met zijn/haar eigen proces. Dit proces heeft als doel balans te creëren tussen verantwoord gezond enerzijds en geluk en plezier in het leven anderzijds.
De allerbelangrijkste factor in deze, de (intrinsieke) motivatie van de cliënt, wordt ook regelmatig beïnvloed door de omgang met de professionals; de afstand die een diabeet kan ervaren t.o.v. zijn behandelaars en begeleiders kan leiden tot een gevoel van ‘er-alleen-voor-staan’. Een coach kan hierin een rol van betekenis spelen om deze ervaren afstand te beperken of zelfs te beslechten, waardoor de weg weer vrij komt voor de eigen motivatie en daarmee verder te gaan.
Ikzelf heb ik ook diabetes en vanuit deze ervaringsdeskundigheid kan ik aangeven waar een globaal coachingstraject volgens mij aan dient te voldoen, individuele verschillen in aanpak en benadering daar gelaten:
- het vertrekpunt van het traject is de volledige mens en niet louter de ziekte en de daarbij horende behandeling en zelfzorg
- uitspreken/concreet maken van dat wat je allemaal al hebt en niet de focus op wat er (nog) ontbreekt
- aandacht voor de relatie die cliënt heeft met zijn/haar diabetes heeft en ruimte geven om dit hardop uit te spreken => zo komt de weg open te liggen om verder te ontwikkelen naar een meer gezond mens (‘gezond’ in de meest brede zin van het woord)
Deze punten zijn m.i. van cruciaal belang voor het doen slagen van het coachingstraject en dienen integraal met de attitude van de coach verbonden te zijn. Met andere woorden: uit de houding en benadering van de coach moet ondubbelzinnig blijken dat deze werkelijk begrijpt dat deze punten nodig zijn voor de ‘mens achter de patiënt’, om beter met zijn/haar ziekte om te kunnen en willen gaan.
· De rol van de EGB’er
Gezien de toegenomen actualiteit rondom het thema diabetes, lijkt de opkomst van het beroep Eclectisch Gezondheidsbegeleider van vitaal belang te worden. De problematiek treft alle lagen binnen onze maatschappij: van de hoge lagen in de politiek tot de zorgverzekeraars, de zorginstellingen, scholen, sportverenigingen, de werkgever, etc.
Het mag duidelijk zijn dat er in de beleving van mensen het een en ander dient te veranderen om te kunnen komen tot de gewenste gedragsveranderingen; het zal een lang proces worden van bewustwording, motivatie, identificatie, veranderingen, aanpassing en stabilisatie daarvan.
Van iedere betrokkene is een bijdrage nodig vanuit de eigen invalshoek c.q. vakgebied om de aanpak van diabetes te kunnen laten slagen. Om tot een goede consensus te komen waarin zowel de korte termijn – als de lange termijndoelen geformuleerd staan, is het belangrijk dat dit proces op professionele wijze wordt begeleid. Naar mijn mening zou deze rol uitstekend passen bij de EGB’er; deze treedt op als intermediair tussen de verschillende disciplines onderling en de tussen de cliënt en de professionals om te komen tot het opstellen van (beleids) plannen die door een zo breed mogelijk draagvlak worden gedragen.
* De toekomst
Laat ik beginnen met te stellen dat meer aandacht voor preventie m.i. onontbeerlijk is. Individuele ziektebeleving en motivatie spelen in deze een cruciale rol; de zorg kan nog zo goed zijn, als iemand niet wil, zich niet goed voelt of de ernst ervan niet inziet, dan rest slechts nog de curatieve behandeling en dat kost een maatschappij erg veel geld, tijd en inspanning.
Een Health Coach/ EGB’er kan binnen deze setting een (grote) rol van betekenis spelen; enerzijds in het 1-op-1 contact met de cliënt om deze te coachen naar een gezondere leefstijl zonder dat deze het gevoel heeft te moeten inleveren op het plezier en geluk in het leven. Anderzijds kan de EGB’er de rol van intermediair vervullen in een multidisciplinair team van professionals met als doel de effectiviteit van de behandeling en begeleiding zo optimaal mogelijk te maken.
Het zal, zoals eerder opgemerkt, enige zo niet een lange tijd duren om te komen tot de kleinste veranderingen. Het zal desalniettemin de moeite van alle inspanningen, tijd en geld waard zijn; zowel vanuit maatschappelijk oogpunt (verbeteren gezondheidsniveau van de bevolking, kostenbesparing) als vanuit het perspectief van de zorg (verbeteren van de effectiviteit, kostenbesparing) maar zeker ook vanuit het perspectief van de patiënt (algeheel welbevinden, de ‘meetbare’ gezondheid en uiteindelijk voor deze ‘eindgebruiker’ ook de kostenbesparing)
· Bronnen:
- www.rivm.nl/persberichten (2008)
- www.elsevier.nl/web (2007)
